آن کسی که کلمه‌ی وبلاگ را وضع کرد، باید آدم فهمیده‌ای باشد. می‌گویند لاگ (log) ریشه‌ی یونانی دارد و در قرون میانه به معنای دفتر گزارش سفر کشتی‌ها به کار می‌رفته است. البته بعد‌ها همین واژه را در زبان تخصصی رایانه به معنای پرونده‌های گزارش وقایع به کار برده‌اند.

از همان زمانِ قرونِ میانه، انسان‌ها احتیاج داشته‌اند حرف بزنند. خیلی وقت‌ها به ساده‌ترین راه ممکن که همان گفتن است، بعضی وقت‌ها در لفافه‌های خیلی تودرتو مثل شعر؛ آن هم به سبک هندی‌اش!

اینکه چرا انسان‌ها از روش‌های مختلفی برای بیان کردن عقاید و نظرات و احساسات خود استفاده کردند، بحث مفصلی می‌خواهد که به قول ادیب‌ها «از حوصله‌ی این نگاره خارج است»؛ ولی حتما به همان دلایل، شیوه‌های وبلاگ‌نویسی روزبه‌روز بیشتر شده‌اند و خواهند شد.

نمی‌شود گفت هر کدام از این شیوه‌های «لاگ» کردن، کامل‌تر یا ناقص‌تر از دیگری‌ است و یا اهمیت و کارایی آن یکی روش از این یکی بیشتر یا کمتر است. هر کدام از این شیوه‌‌ها خصوصیتی دارد که کارایی‌اش را از دیگر روش‌ها متمایز می‌کند. ادامه‌ی این یادداشت، انواع سرویس‌های بلاگینگ‌ را بررسی و از هر کدام یک نمونه را معرفی می‌کند.

فتوبلاگ
در فتو‌بلاگ‌ها بار اصلی محتوا بر دوش تصاویر است و گاهی کلمات به کمک می‌آیند؛ درست برعکس وبلاگ‌ها. اغلب تصور می‌شود فتوبلاگ‌‌ها مخصوص عکاس‌ها هستند، در صورتی که اصلا این‌طور نیست. عکس‌های فتوبلاگ می‌توانند تصاویری باشند که نویسنده به آن‌ها احساس خاصی دارد و می‌تواند از طریق آن‌ها منظور خودش را بهتر برساند.

برای داشتن یک فتوبلاگ خوب، کمی اصول عکاسی و ویرایش عکس، با چاشنی ذوق سلیم کافی‌ است. باقی کار را بگذارید به عهده‌ی سرویس‌های گوناگون و پیشرفته‌ای که نمی‌گذارند دستتان با کد‌های جورواجور HTML اذیت شوند.

سایت امینوس یکی از این سرویس‌هایی است که یک صفحه‌ی شخصی فتوبلاگ در اختیارتان می‌گذارد. هم امکانات خوبی دارد و هم کار کردن با آن ساده است. علاوه بر اینکه می‌توانید عکس‌هایتان را در این سایت آپلود کنید، می‌توانید برای هر عکس، یک اسم و عنوان بگذارید و زیر آن توضیحاتی هم بنویسید؛ مثلا اینکه عکس مربوط به کجا هست، یا با چه فیلترهایی روی آن کار کرده‌اید، یا اینکه چه احساسی بهتان می‌دهد، و یا اینکه یک شعر ضمیمه‌اش کنید.

عکس‌ها را می‌شود در دسته‌بندی‌هایی که به صورت پیش‌فرض در صفحه‌ی مدیریت فایل وجود دارد، بگذارید تا کسی که دنبال عکس‌هایی با موضوع خاص است، راحت‌تر بتواند عکس شما را ببیند. قسمت برچسب (tag) عکس را هم کامل کنید تا عکس‌تان توی موتورهای جستجو زودتر پیدا شود.

سایت امینوس یک مشخصه‌اش این است که در تاریخ هر روز، فقط امکان آپلود یک عکس را می‌دهد؛ البته اگر شما می‌خواهید در یک روز، چند عکس را با هم آپلود کنید، نگران نباشید. می‌توانید از روزهای آینده قرض بگیرید! کافی است در تقویم صفحه‌ی مدیریت، روزی را که می‌خواهید عکس‌تان در فتوبلاگ نمایش داده شود، انتخاب کنید و عکس را آپلود کنید. به آن روز که رسیدیم، امینوس به طور خودکار، عکس‌تان را برای بقیه رو می‌کند؛ یعنی دقیقا چیزی شبیه ثبت موقت وبلاگ‌ها.

اگر دوست داشته باشید، می‌توانید موقع آپلود عکس، گزینه‌ی Portfolio را تیک بزنید تا تصویر سرانگشتیِ (thumbnail) عکس‌تان در صفحه‌ی Portfolio فتوبلاگتان که مجموعه‌ای است از عکس‌های کوچک فتوبلاگ، نمایش داده شود. معمولا کاربران عکس‌های ناب و ممتازشان را به این صفحه می‌فرستند.

اگر هم دوست نداشته باشید کسی عکس شما را کِش برود، علاوه بر اینکه می‌توانید امضای‌تان را پای عکس بیندازید، می‌توانید در صفحه‌ی مدیریت فتوبلاگتان تنظیم کنید که یک مُهر امینوس (aminus3) بخورد روی عکس‌تان. این که این مهر چقدری باشد و کجای تصویرتان قرار بگیرد، چیزی است که می‌توانید آن را در تنظیمات مربوط به Watermark تعیین کنید.

با وجود امکان درج نظر و پاسخ‌گویی به نظرات و امتیازدهی در این سایت، دیگر نگران تعامل با کاربران نباشید.

در کنار هر تصویر، مشخصات دوربینی که با آن عکس را تهیه کرده‌اید و تنظیمات دوربین، تگ‌هایی که برای عکس‌تان معرفی کرده‌اید و ستاره‌های امتیازدهی قرار می‌گیرد.

در مجموع، کار کردن با این سرویس بسیار راحت و ساده است.

از سایت فلیکر هم می‌شود برای فتوبلاگ استفاده کرد؛ اما معمولا از این سایت برای جمع‌آوری عکس‌ها و به اشتراک گذاشتن‌شان استفاده می‌شود؛ یعنی بیشتر آلبوم عکس است، و مثل فتوبلاگ نیست که هر عکس، بار محتوایی داشته باشد و درصدد بیان احساسات و منظور نویسنده باشد و جای یک متن وبلاگی بنشیند. به خاطر همین هم هست که توی فلیکر، برخلاف فتوبلاگ‌ها، هر عکس حکم یک پست را ندارد. اما خوبی فلیکر این است که می‌توانید در آن سِت (set) یا مجموعه‌ی عکس درست کنید و عکس‌های مرتبط با هم را در یک ست قرار بدهید؛ مثلا می‌توانید سِتی از عکس‌های پاییز داشته باشید، یا یک ست از تصاویر کودکان.

مزیت دیگرش این است که علاوه بر اینکه می‌توانید توضیحاتی ذیل عکس بنویسید، می‌توانید توضیحاتتان را راجع به قسمت‌های مختلف تصویر، روی خود عکس بنویسید! وقتی که کاربر موس را روی تصویر می‌برد، توضیحاتتان نمایان می‌شود.

ضمنا عکس‌های فلیکر را می‌توانید با یک ویجت (با استفاده از کُد) توی وبلاگتان بگذارید.

میکروبلاگ
نمی‌شود تنها علت محبوبیت این‌گونه‌ی وبلاگ‌نویسی را اختصار دانست و ربطش داد به زندگی امروزی و کمبود وقت و بی‌حوصلگی و… . کوتاه‌نویسی لذت‌ مخصوصی دارد که باید چشید. اصلش را بخواهید فل‌فل هر چقدر ریز‌تر، تیزتر. میکروبلاگینگ به کاربران امکان نوشتن متن‌های کوتاه و منتشر کردن آن را می‌دهد.

یکی از محبوب‌ترین سرویس‌های میکروبلاگینگ توییتر است که شاید این محبوبیت به خاطر قدرت بالای اجتماعی این شبکه باشد.

توییتر با شعار «چه کار می‌کنی؟» و با ابداع قانون ۱۴۰ کاراکتر برای هر پست، بسیار سریع توانست مشتری‌هایش را جذب کند.

یادداشت‌ها در توییتر (که به اصطلاح به آن‌ها توییت می‌گویند) معمولا درباره‌ی کار‌هایی است که در طول روز انجام می‌دهیم، با این تفاوت که هر توییت را همان وقتی می‌نویسیم که درحال انجام آن هستیم. یعنی یک جور خاطره‌نویسی آنلاین.

توییتر برای اینکه کاربرها از هر جایی و در هر شرایطی به مدیریت توییتر خودشان دسترسی داشته باشند، کار‌های زیادی کرده است. شما می‌توانید با استفاده از وب‌سایت توییتر و یا نرم‌افزار‌ها و اکستنشن‌های مختلفی که روی کامپیوتر و یا مرورگر‌ شما نصب می‌شوند، توییت کنید. به عنوان نمونه برنامه‌ی twhirl و یا اکستنشن twitterfox را معرفی می‌کنم.

اگر مدتی توییت‌های خود را بنویسید، خواهید دید گاهی در ماشین، سر جلسه و کلاس درس، توییت‌هایی سرزبانتان می‌آیند که نمی‌توانید نگه‌شان دارید. کاربران به راحتی می‌توانند با استفاده از اس‌ام‌اس و یا جی‌پی‌آر‌اس تلفن همراه خود، توییتر خود را ثبت کنند.

توییتر یک شبکه‌ی اجتماعی‌ است. شما می‌توانید توییت‌های دوستان خود را در صفحه‌ی شخصی‌خودتان دنبال کنید و برای آن‌ها پاسخ بفرستید، و یا می‌توانید از طریق «دایرکت مسیج»، با دوست خود به صورت مستقیم در ارتباط باشید. همچنین می‌توانید آلبومی‌ از دوست‌داشتنی‌ترین توییت‌های خود و دوستان خود تهیه کنید.

عجیب نیست اگر در حین پخش فوتبال ببینید توییتر به یک استادیوم پر جنب‌و‌جوش، با تمام حواشی‌اش تبدیل شده است؛ از گزارشگری تا اعمال ناشایست تماشاگر نماها!

برای ایده‌ی توییتر، ده‌ها سرویس گوناگون طراحی شده است که می‌توانید چند نمونه را اینجا ببینید.

پادکست
گذشته‌ی نویسندگی توسط انسان، به هزاران سال پیش برمی‌گردد؛ این در حالی است که فقط ۱۱۳ سال پیش، اولین پیام رادیویی توسط انسان ارسال شد. مهم‌ترین دلیل برای چنین فاصله‌ای بین انتشار نوشته و صدا توسط انسان، محدودیت‌های فنی و تکنولوژی بوده است.

امروز هر کسی به راحتی و با کمترین هزینه و امکانات می‌تواند صدای خود را به هر کجا که بخواهد برساند. پادکستینگ یکی از شیوه‌های ارتباط صدایی است.

سایت cast.ir اولین سرویس ایرانی پادکست است. با ثبت‌نام در این سایت، شما می‌توانید فایل صوتی خود را به همراه متن و تصویر مرتبط، یا به تنهایی منتشر کنید. مطمئن باشید به هیچ دانش اچ‌تی‌ام‌ال‌ی نیاز نخواهید داشت.

فکرش را بکنید توی صف بانک هستید که ناگهان گروهی دزد مسلح وارد بانک می‌شوند. با توانایی‌های روز و جدید پادکست‌ها، می‌توانید با یک تماس ساده با پادکست‌تان، احتمالا آخرین جملات زندگی‌تان را بگویید!

آپدیت پادکست از طریق تلفن‌، یکی از جدید‌ترین ایده‌های سرویس پادکست‌های مطرح دنیا است که با محبوبیت فراوانی روبه‌رو شده است.

سرویس‌های پادکست، با قدرت آر‌اس‌اس، رفاه زیادی برای مخاطبان ایجاد می‌کنند. برای آشنایی بیشتر با پادکست این یادداشت را بخوانید.

شبکه‌های اجتماعی:
زندگی بدون آدم‌های دیگر، هم سخت است و هم کسل‌کننده. در اجتماعی بودن آدمی‌زاده که شک ندارید؟! همان ویژگی‌ای که در دنیای واقعی، خانواده و قبیله و شهر و روستا را ایجاد کرد؛ در دنیای مجازی، دلیلی برای پیدایش شبکه‌های اجتماعی شد؛ جایی که در دنیای بی‌دروپیکر سایبر، احساس تنهایی نکنید.

تا همین چند وقت پیش، حداکثر کاری که می‌شد در شبکه‌های اجتماعی انجام داد، بحث و گفت‌وگو به صورت آنلاین در چت‌روم‌ها و یا آفلاین در فروم‌ها بود که روزبه‌روز با بروز ایده‌های نو، به گستردگی امکانات ارتباطی این شبکه‌ها افزوده شد.

الان می‌توانیم در شبکه‌های اجتماعی، مجموعه‌ای از خروجی وبلاگ‌ها و فتوبلاگ‌ها و پادکست‌بلاگ‌ها و میکروبلاگ‌هایمان را در یک صفحه داشته باشیم و آن‌ها را به نقد و بحث عمومی بگذاریم، به صورت مستقل یادداشت بنویسیم، یا با دیگران به صورت عمومی یا خصوصی گفت‌وگو کنیم و همه‌ی این‌ها را به اشتراک بگذاریم.

اگر وبلاگ را یک صفحه‌ی شخصی بدانیم که افراد، عقاید و نظرات خودشان و یا اتفاقات روزمره را در آن منتشر کرده و در دسترس دیگران قرار می‌دهند، صفحه‌ی شخصی هر فرد در این شبکه‌ها می‌تواند به عنوان یک وبلاگ محسوب شود، یا اینکه کل شبکه را می‌توان یک وبلاگ گروهی بزرگ دانست، با موضوعات و نویسندگان مختلف.

غیر از این که اتفاقات درون این شبکه‌ها می‌تواند سوژه‌ی خیلی از پست‌ها شود، خیلی از موج‌ها و جریان‌های وبلاگی هم از این شبکه‌ها به راه می‌افتد.

یکی از این شبکه‌های اجتماعی که چند وقتی می‌شود طرفداران زیادی پیدا کرده است، فرندفید است؛ حتی شاید بتوان گفت یکی از محبوب‌ترین این شبکه‌ها.

اگر در فرندفید عضو شوید، به راحتی می‌توانید از تمامی فعالیت‌های دوستانتان باخبر شوید و دیگر لازم نیست هر بار فتوبلاگ یا میکروبلاگ و یا دیگر لاگ‌های دوستانتان را تک‌تک دنبال کنید. اصلا علت ایجاد فرندفید هم همین بوده است: آسان‌کردن کار پی‌گیری فعالیت و علاقمندی‌های دوستان در اینترنت.

البته در خود فرندفید هم امکان نوشتن پیام، گذاشتن صوت و تصویر و دادن لینک، هست. همچنین می‌توانید برای مطالب دیگران کامنت بگذارید یا با لایک‌زدن، مطالبی را که به نظرتان جذاب‌تر است به بالای صفحه‌ی کاربرانی بفرستید که اکانت‌تان را دنبال می‌کنند.

امکان دیگر فرندفید، ایجاد روم است. روم‌هایی با موضوعات خاص که می‌توانند عمومی یا خصوصی باشند. کافی است مدتی در فرندفید فعالیت کنید تا بفهمید فرندفید مثل یک سالن بزرگ مهمانی است؛ با اتاق‌های مختلف، آدم‌های جورواجور، سلیقه‌ها و عقاید متفاوت و… .

هر ساعتی از شبانه‌روز که به فرندفید سر بزنید، کاربران فعالی را پیدا می‌کنید که مشغول سلام و احوال‌پرسی، گپ‌زدن‌های خودمانی، بحث‌های جدی، یا لایک‌زدن و کامنت‌گذاشتن هستند. فرندفید، یک مهمانی ۲۴ ساعته است!

سخن پایانی:
انسان‌ها هر روز دنبال شیوه‌ی جدیدی برای بیان آنچه که می‌خواهند هستند و هر چند وقت یک‌بار، شیوه‌ی جدید و سبک جدیدی ابداع می‌کنند. چرا شما حرف خودتان را به شیوه‌ای که مخصوص خودتان است نزنید؟!